Restanten van de Fossa Eugeniana, hier niet meer dan een greppel
Omstreeks 1624 is zuidelijk Nederland in Spaanse handen. Omdat Nederlandse schepen de Schelde bezet houden, kunnen schepen van en naar Antwerpen er geen gebruik van maken. De Spanjaarden ontwerpen een gigantisch plan om de Rijn via de Maas met de Schelde te verbinden. Hiermee hopen de Spanjaarden de blokkade's op de Schelde te ontwijken en de handel naar Antwerpen weer te laten opleven.
Op 21 september 1626 gaat de eerste schop de grond in. Achtduizend arbeiders en soldaten werken aan het eerste traject, de verbinding tussen Rijn en Maas. Eerst zou het kanaal naar Arcen lopen, maar Venlo kreeg het voor elkaar dat het kanaal daar in de Maas zou uitmonden. Daarom ligt vlakij Arcen een flinke knik in het kanaal.
Oorspronkelijk zou het kanaal Fossa Sancta Maria heten. De volksmond zal echter anders beslissen. Al gauw heeft iedereen het over de Fossa Eugeniana. Genoemd naar de aartshertogin Isabella Klara Eugeniana, zij was gouvernante van Nederland voor Philips de vierde.
Het kanaal zou zo'n 48 kilometer lang en door 24 schansen beschermd worden. Binnen een jaar had het kanaal klaar moeten zijn. Maar er komen tegenslagen. Er zijn meer sluizen nodig dan gepland om het hoogteverschil van bijna twintig meter tussen Rijn en Maas te overbruggen, het drassige terrein levert verder onvoorziene moeilijkheden op.
Bij het bezoek van de landvoogdes worden voor haar veiligheid de meeste Spaanse troepen uit het gebied tussen Geldern en Nijmegen richting Venlo gedirigeerd. Hollandse troepen voeren daarop een verrassingsaanval uit op het belangrijke fort bij Walbeck. De helft van de 500 Spaanse verdedigers wordt gedood, de andere helft gevangengenomen.
Overzicht van het kanaal
De kanaalarbeiders worden verjaagd en de gedeeltelijk voltooide kunstwerken vernield. Eind 1628 eindigt voorgoed het werk. Als Napoleon vlak na zijn kroning komt kijken of het oude kanaal nog kan dienen voor zijn grote droom van het Grand Canal du Nord te verwezelijken, besluit hij om dit stuk niet te gebruiken.
